Այսօր հայկական պոեզիայի ամենազուլալ ու «հողեղեն» ձայնի՝ Համո Սահյանի ծննդյան օրն է։ Նրա տողերը ոչ թե ուղղակի գրականություն են, այլ մեր ինքնության ծածկագիրը։ Սահյանը կարողացավ անել անհնարինը՝ լեռների լռությունը վերածել բառերի, իսկ քարերի շշուկը՝ պոեզիայի։
Լորից մինչև Երևան. Ինչպե՞ս Հմայակը դարձավ Սահյան
Ծնվել է 1914-ին Սյունյաց աշխարհի Լոր գյուղում։ Քչերը գիտեն, որ նրա իսկական անունը Հմայակ Գրիգորյան էր։ «Սահյան» գրական անունը նա ընտրեց ի պատիվ հոր՝ Սահակի՝ այդպիսով իր հետ կրելով իր արմատները ողջ կյանքի ընթացքում։
Սահյանի մանկությունը սարերում էր, ինչն էլ դարձավ նրա ողջ ստեղծագործության «միջուկը»։ Նա չէր նկարագրում բնությունը, նա խոսում էր բնության անունից։ Ինչպես ինքն էր ասում. «Ես չեմ գնում բնությանը հյուր, ես բնության մի մասնիկն եմ»։
Յուրահատուկ «Լեռնցի նավաստին»
Մի հետաքրքիր ու հակասական փաստ Սահյանի կյանքից. մարդը, ում պոեզիան շնչում է լեռնային օդով ու քարափներով, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ծառայել է ռազմածովային նավատորմում (Կասպից ծովում)։ Պատկերացրեք՝ լեռների կարոտը սրտում, Սահյանը նայում էր անվերջանալի ջրերին ու երազում իր Լորի ու Սիսիանի քարափների մասին։ Հենց այդ տարիներին նա հասկացավ, որ իրական ուժը հողի ու ջրի կապի մեջ է։
Սահյանն ու Սևակը. «Բնությունը Սահյանի մեջ է»
Պարույր Սևակը, ով բավականին խիստ էր գործընկերների հանդեպ, Սահյանի մասին ասել է մի արտահայտություն, որը դարձել է թևավոր.
«Մենք բոլորս գրում ենք բնության մասին, իսկ Սահյանի մեջ բնությունն ինքն է գրում»։
Սահյանը երբեք չձգտեց դեպի աղմկոտ փառքը։ Նա ապրում էր Երևանի կենտրոնում, բայց նրա հոգին միշտ Լորի իր հայրական տանն էր։ Նա կարող էր ժամերով լռել ընկերների հետ, և այդ լռության մեջ ավելի շատ իմաստ կար, քան երկար ճառերում։
Մեջբերումներ, որոնք պետք է հիշել այսօր
Հայրենիքի մասին. «Հայաստան ասելիս այտերս այրվում են, Հայաստան ասելիս ծնկներս ծալվում են…» (Սա ուղղակի բանաստեղծություն չէ, սա հայի գենետիկ հիշողությունն է)։
Մարդու տեսակի մասին. «Ինչքան որ պարզ, այնքան էլ բարդ… Մարդը պիտի մարդուն կարդա»։
Արմատների մասին. «Իմ քարափներն ու ես… Մենք իրարից չենք կշտանում։ Մենք իրար մեջ մեր նախնյաց արյունն ենք որոնում»։
Ինչո՞ւ կարդալ Սահյան այսօր
Այսօրվա աղմկոտ ու թվային աշխարհում Սահյանի պոեզիան «թերապիա» է։ Այն սովորեցնում է կանգ առնել, շունչ քաշել ու լսել սեփական ներսի լռությունը։ Եթե ուզում եք վերագտնել ձեր կապը հողի ու տեսակի հետ, բացեք Սահյանի ցանկացած էջ։
Շնորհավո՜ր ծնունդդ, Վարպե՛տ։ Քո քարափները դեռ երգում են։
